Wypowiedzenie umowy zlecenia kluczowe zasady i konsekwencje prawne
- Umowę zlecenia można wypowiedzieć w każdym czasie, jednak strony mogą ustalić umowny okres wypowiedzenia.
- Kodeks cywilny nie przewiduje ustawowego okresu wypowiedzenia dla umowy zlecenia.
- Wypowiedzenie bez "ważnych powodów" może wiązać się z odpowiedzialnością odszkodowawczą.
- Istnieje możliwość natychmiastowego rozwiązania umowy z "ważnych powodów", nawet jeśli ustalono okres wypowiedzenia.
- Dla celów dowodowych zaleca się pisemną formę wypowiedzenia.
Jak wypowiedzieć umowę zlecenia zgodnie z prawem?
Zgodnie z Kodeksem cywilnym, a konkretnie art. 746, umowa zlecenia charakteryzuje się dużą swobodą w jej rozwiązywaniu. Oznacza to, że co do zasady można ją wypowiedzieć w każdym czasie. Jako Inga Jasińska zawsze podkreślam, że ta elastyczność jest zarówno zaletą, jak i źródłem potencjalnych problemów, jeśli nie znamy szczegółowych regulacji. Zleceniodawca, czyli dający zlecenie, może wypowiedzieć umowę w dowolnym momencie, ale musi pamiętać o zwrocie zleceniobiorcy wszelkich wydatków poniesionych w celu należytego wykonania zlecenia. Jeśli zlecenie było odpłatne i wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, zleceniodawca jest zobowiązany do zapłaty części wynagrodzenia odpowiadającej dotychczasowym czynnościom, a w niektórych sytuacjach również do naprawienia szkody.
Zleceniobiorca, czyli biorący zlecenie, również ma prawo do wypowiedzenia umowy w każdym czasie. Tutaj jednak pojawia się podobna zasada odpowiedzialności. Jeżeli zlecenie było odpłatne i zleceniobiorca wypowiedział umowę bez ważnego powodu, może ponieść odpowiedzialność za szkodę, jaką z tego powodu poniósł zleceniodawca. To bardzo ważna kwestia, o której często się zapomina swoboda wypowiedzenia nie oznacza bezkarności w przypadku braku uzasadnionego powodu.
Chociaż Kodeks cywilny nie narzuca konkretnej formy dla wypowiedzenia umowy zlecenia co oznacza, że teoretycznie można to zrobić ustnie z mojego doświadczenia wynika, że zawsze należy postawić na formę pisemną. Nawet jeśli sama umowa była zawarta ustnie, pisemne wypowiedzenie jest niezastąpionym dowodem w razie jakichkolwiek sporów. Dokument powinien jasno określać wolę stron, datę i ewentualny okres wypowiedzenia, a także powody, jeśli są wymagane.
Okres wypowiedzenia w umowie zlecenia czy jest obowiązkowy?
Jednym z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących umowy zlecenia jest przekonanie o istnieniu ustawowego okresu wypowiedzenia. Tymczasem Kodeks cywilny co do zasady nie przewiduje żadnego ustawowego, minimalnego okresu wypowiedzenia dla umowy zlecenia. Oznacza to, że jeśli strony nie postanowiły inaczej w treści umowy, można ją rozwiązać ze skutkiem natychmiastowym.
Mimo braku ustawowego wymogu, zawsze rekomenduję wprowadzenie umownego okresu wypowiedzenia. Taka praktyka zabezpiecza interesy obu stron. Zleceniodawca zyskuje czas na znalezienie nowego wykonawcy, a zleceniobiorca ma możliwość spokojnego poszukania nowego zlecenia lub przygotowania się na zakończenie współpracy. To element budujący stabilność i przewidywalność w relacjach biznesowych.
Korzyści z wprowadzenia umownego okresu wypowiedzenia są liczne:
- Zapewnia czas na płynne przekazanie obowiązków.
- Minimalizuje ryzyko nagłych zakłóceń w realizacji projektu.
- Daje obu stronom możliwość przygotowania się na zmianę.
- Jasno określa zasady zakończenia współpracy, redukując nieporozumienia.
W umowie zlecenia można zawrzeć klauzule dotyczące okresu wypowiedzenia, które precyzują, jak długo ma trwać ten okres. Poniżej przedstawiam przykładowe sformułowania, które mogą Państwo wykorzystać:
„Każda ze stron może wypowiedzieć niniejszą umowę z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia.”
„Niniejsza umowa może zostać wypowiedziana przez każdą ze stron z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia.”
„Strony ustalają, że okres wypowiedzenia niniejszej umowy wynosi trzy miesiące.”
Jeśli strony ustaliły w umowie okres wypowiedzenia, ważne jest, aby wiedzieć, jak prawidłowo liczyć te terminy. Zazwyczaj terminy liczy się w dniach, tygodniach lub miesiącach, a sposób ich obliczania powinien być jasno określony w umowie lub wynikać z ogólnych zasad Kodeksu cywilnego. Oto kilka przykładów:
- Wypowiedzenie z dniem złożenia oświadczenia: Jeśli w umowie nie ma innych zapisów, wypowiedzenie jest skuteczne od momentu jego doręczenia drugiej stronie. Przykładowo, jeśli wypowiedzenie następuje z dwutygodniowym okresem, ten okres zaczyna biec od dnia doręczenia.
- Wypowiedzenie na koniec miesiąca: Często spotykane jest sformułowanie, że okres wypowiedzenia upływa na koniec miesiąca kalendarzowego. Jeśli więc wypowiedzenie zostanie złożone w połowie miesiąca z miesięcznym okresem wypowiedzenia, umowa zakończy się dopiero z końcem następnego miesiąca.
- Wypowiedzenie na koniec tygodnia: Podobnie jak w przypadku miesięcy, jeśli okres wypowiedzenia wynosi tydzień i ma upłynąć na koniec tygodnia (np. w piątek), termin ten będzie liczony od daty złożenia wypowiedzenia do najbliższego piątku.
Kiedy można wypowiedzieć umowę zlecenia ze skutkiem natychmiastowym?
Nawet jeśli w umowie zlecenia strony ustaliły okres wypowiedzenia, Kodeks cywilny przewiduje wyjątek od tej zasady. Zgodnie z art. 746 § 3 Kodeksu cywilnego, „Nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów”. Oznacza to, że w przypadku zaistnienia „ważnych powodów” każda ze stron może rozwiązać umowę ze skutkiem natychmiastowym. Katalog tych powodów jest otwarty i zawsze oceniany indywidualnie w kontekście konkretnej sytuacji. Ważne jest, aby powody te były obiektywne i istotne. Przykłady takich ważnych powodów to:
- Utrata zaufania do drugiej strony.
- Choroba zleceniobiorcy uniemożliwiająca należyte wykonanie zlecenia.
- Rażące naruszenie postanowień umowy przez drugą stronę.
- Zmiana sytuacji życiowej lub zawodowej, która uniemożliwia dalsze świadczenie lub korzystanie ze zlecenia.
- Brak współpracy lub dostarczania niezbędnych informacji przez jedną ze stron.
Szczególnie często pojawia się kwestia utraty zaufania jako ważnego powodu. Chcę podkreślić, że nie może to być jedynie subiektywne odczucie. Utrata zaufania musi być poparta konkretnymi, obiektywnymi przesłankami, takimi jak np. powtarzające się niedotrzymywanie terminów, ujawnienie poufnych informacji, czy działania na szkodę zleceniodawcy. Sąd w razie sporu będzie oceniał, czy te przesłanki rzeczywiście istniały i były na tyle poważne, by uzasadnić natychmiastowe wypowiedzenie.
A co z długotrwałą chorobą? Tak, choroba zleceniobiorcy może stanowić ważny powód do natychmiastowego wypowiedzenia umowy, ale tylko wtedy, gdy uniemożliwia ona należyte i terminowe wykonanie zlecenia. Krótkotrwała niedyspozycja zazwyczaj nie będzie wystarczającą podstawą, ale długotrwała niezdolność do pracy, która uniemożliwia realizację projektu, już tak.
Bardzo ważne jest, aby nie powoływać się na "ważne powody" bezpodstawnie. Jeśli strona wypowie umowę ze skutkiem natychmiastowym, a sąd uzna, że nie było ku temu wystarczających przesłanek, może to skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą. Zawsze warto dokładnie przeanalizować sytuację i, w razie wątpliwości, skonsultować się z prawnikiem.
Finansowe skutki zerwania umowy zlecenia kogo czeka odszkodowanie?
Kwestie finansowe są często najbardziej newralgicznym punktem przy rozwiązywaniu umowy zlecenia. Jeśli zleceniodawca wypowiada umowę odpłatną bez ważnego powodu, musi liczyć się z pewnymi konsekwencjami. Po pierwsze, jest zobowiązany do zwrotu zleceniobiorcy wszelkich wydatków, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia. Po drugie, musi zapłacić zleceniobiorcy część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom. Co więcej, w niektórych przypadkach, jeśli wypowiedzenie było bezzasadne i spowodowało szkodę, zleceniodawca może być zobowiązany do naprawienia tej szkody.
Odpowiedzialność finansowa może spoczywać również na zleceniobiorcy. Jeśli to on wypowie umowę odpłatną bez ważnego powodu, Kodeks cywilny jasno wskazuje, że jest on odpowiedzialny za szkodę, jaką z tego powodu poniósł zleceniodawca. Jest to szczególnie istotne w sytuacjach, gdy nagłe zakończenie zlecenia przez wykonawcę prowadzi do opóźnień w projekcie zleceniodawcy, utraty klientów lub konieczności zatrudnienia droższego zastępstwa.
Obliczanie wysokości szkody to często skomplikowany proces. Generalnie, odszkodowanie obejmuje zarówno rzeczywiste straty (damnum emergens), czyli to, co poszkodowany stracił, jak i utracone korzyści (lucrum cessans), czyli to, co mógłby zarobić, gdyby umowa została wykonana. Ważne jest, aby szkoda była bezpośrednim następstwem wypowiedzenia, a jej wysokość musi być udowodniona.
Strony mają możliwość umownego wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności za szkodę. Jest to często spotykane w umowach, gdzie określa się np. maksymalną kwotę odszkodowania lub wyłącza odpowiedzialność za utracone korzyści. Należy jednak pamiętać, że takie klauzule nie mogą naruszać zasad współżycia społecznego, czyli nie mogą być rażąco krzywdzące dla jednej ze stron.
Najczęstsze błędy przy wypowiadaniu umowy zlecenia i jak ich unikać
Jednym z najpowszechniejszych błędów, z którym spotykam się w praktyce, jest błędne przekonanie o istnieniu ustawowego okresu wypowiedzenia dla umowy zlecenia. Wiele osób myli ją z umową o pracę, gdzie takie okresy są ściśle określone. Jak już wspomniałam, w przypadku zlecenia jego brak jest domyślną zasadą. Okresy wypowiedzenia wynikają wyłącznie z ustaleń umownych, a jeśli ich nie ma, umowę można rozwiązać ze skutkiem natychmiastowym (chyba że istnieją ważne powody, które usprawiedliwiają natychmiastowe rozwiązanie nawet przy umownym okresie).
Kolejnym poważnym błędem jest "porzucenie" zlecenia bez formalnego wypowiedzenia. Zleceniobiorcy, którzy po prostu przestają wykonywać swoje obowiązki bez poinformowania zleceniodawcy, narażają się na poważne konsekwencje. Takie działanie jest traktowane jako naruszenie umowy i może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą za wszelkie straty poniesione przez zleceniodawcę. Zawsze należy dochować formalności, nawet jeśli wydaje się to uciążliwe.
Co zrobić, gdy zapisy dotyczące wypowiedzenia w umowie są niejasne lub ich w ogóle brakuje? W takiej sytuacji zawsze sugeruję konsultację prawną. Prawnik pomoże zinterpretować istniejące zapisy zgodnie z ogólnymi zasadami Kodeksu cywilnego lub doradzi, jak postąpić w przypadku braku regulacji. Działanie na własną rękę, bez pewności co do podstaw prawnych, może prowadzić do niepotrzebnych sporów i kosztów.
Aby pomóc Państwu prawidłowo wypowiedzieć umowę zlecenia, przygotowałam krótką checklistę:
- Sprawdź umowę: Przede wszystkim dokładnie przeczytaj swoją umowę zlecenia. Czy zawiera ona klauzule dotyczące okresu wypowiedzenia? Czy określa formę wypowiedzenia?
- Ustal powód: Zastanów się, czy masz "ważny powód" do natychmiastowego wypowiedzenia. Jeśli tak, przygotuj dowody na jego potwierdzenie.
- Wybierz formę pisemną: Zawsze sporządź wypowiedzenie na piśmie. Powinno ono zawierać datę, dane stron, oświadczenie o wypowiedzeniu oraz ewentualnie wskazanie powodu i datę zakończenia umowy.
- Zachowaj okres wypowiedzenia: Jeśli umowa przewiduje okres wypowiedzenia, upewnij się, że go dotrzymujesz i prawidłowo liczysz termin.
- Dostarcz wypowiedzenie: Upewnij się, że wypowiedzenie zostanie skutecznie doręczone drugiej stronie (np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru).
- Bądź świadomy konsekwencji: Pamiętaj o potencjalnych konsekwencjach finansowych, zwłaszcza jeśli wypowiadasz umowę bez ważnego powodu.
